Takım Teknolojisi

Takım teknolojisinde ve kalıp üretiminde takım ömrünü etkileyen faktörler;takımın geometrisi ve kaplamasıdır.

Sanayiciler kimi zaman işine göre takım seçme yerine fiyat unsurunu göze alarak takım seçimini yapmaktadırlar, oysa ki kimi zaman 1 USD'ye alınan matkap takımıyla 100 delik delebiliyorsanız 4 USD ile aldığınız takımla 1000 adet delik işleyebilirsiniz. Dolayısıyla 4 USD’ye aldığınız takımla daha çok iş parçası işleyerek maliyetini düşürebilirsiniz, bu gibi fiyat durumları dışarısında takımın metrolojisi ve üretim şekli de çok önemlidir.

Temel olarak takım teknolojisinde ve kalıp üretiminde takım ömrünü etkileyen faktörler; takımın geometrisi ve kaplamasıdır. Kalıp endüstrisinde takım geometrisiyle oynamayıp sabit takımlar kullanılarak çeşitli geometrileri denemekten daha kârlı olduğuna inanılır, fakat birkaç yeni takım teknoloji sistemi alternatifi üretilerek hangisinin daha kârlı olduğu çalışmaları yapılmaya başlandı. Başlıktanda anlaşılacağı gibi kalıp sektöründe takım teknolojisi hakkında siz sanayicimize bilgi vermeye çalışacağız.

Takım teknolojisinde geometriden önce takımın katı yapısı ve malzemesi en önemli rolü oynar, malzeme içerisindeki çekirdek yapılar takımın yüksek kalitede veya düşük kalitede olmasını etkiler.

MALZEME YAPISI
Malzeme yapısı hakkında ne bilmemiz gerekiyor? Hep önümüze getirilen freze takımını alıp parçamı işlemeliyiz? Eğer bu şekilde olsaydı her bir kalıp kalitesi çok farklı olurdu. Karbür takımlar için en önemli nokta budur. Aşağıda gösterilen tabloda 4 farklı yapı tipi gösterilmiştir.

DAYANIKLILIK VE SERTLİK
Dayanıklılık; karbür takımın ne kadarlık radyal güç altında (N/mm) kırılmadan kesim yapma noktasıdır. Dayanıklılığı ve sertliği etkileyen önemli faktörlerden biriside takımın malzeme yapısındaki Kobalt miktarıdır. Kobalt Karbür içerisindeki yapıştırıcılığı sağlayan yapı taşıdır. Yüksek kobalt miktarı daha fazla dayanıklılık fakat bunun yanında daha düşük aşınma dayanımına neden olur, kobalt miktarı düşük tutulduğunda ise sertlik ve aşınma direnci artar dayanıklılık azalır.

GEOMETRİ
High speed makinalarda kullanılan takımların üreticileri arasındaki rekabet ve yarış, takımların geometrisinde sürekli değişikliğe sebep olmakta ve işmili ve kesme hızlarının gün geçtikçe hızlanmasına neden olmaktadır. Eski sistemde işmili devri 15,000 rpm ile 40,000 rpm arasında tutulmaya çalışılır ilerleme hızı düşürülürdü, şimdi 4,000 rpm ile 15,000 rpm arasında tutularak ilerleme hızı artırılıyor ve işleme süresi azaltılmaya çalışılıyor.

Geometri, işlenecek parçaya, radius'e kanal açıklığına göre sürekli değişiklik gösterebilir, ayrıca tane yapısı ne kadar küçülürse takımın tekrar bilenmesinde daha kaliteli yüzey alınır.

YÜZEY KAPLAMA
High speed işleme metodlarında takımın yüzey sertliği çok önemlidir. Standart TiN yada TiCN kaplamaları çok fazla avantaja sahip değildir, aslında
en iyi kaplama Titanyum Alüminyum Nitrat'dır (TiAIN). Fakat niçin TiAIN? Asıl neden oksidasyon ısısını artırdığı için kullanılır dolayısıyla takımın çalışma anında durumunu stabilize ederek daha dayanımlı çalışmasını sağlar. Alüminyumun kullanılma nedeni de kayganlık yaratarak takımın performansını arttırmasıdır.

TiAIN için oksidasyon ısısı 800°C ve TiAIN kullanılmasıyla kaba frezelemeler takım ömrünü %35 ila %50 oranında artırmaktadır fakat TiAIN genelde susuz kesimlerde kullanılmaktadır. Şu günlerde hardmax diye adlandırılan yeni bir kaplama çeşidi denenmektedir. Bu kaplama sayesinde hem sulu hemde havalı kesim yapılabilmektedir.

Erdinç KOÇ, Satış Sorumlusu